GUATR TIROID TEDAVISI-PROF DR METIN OZATA

BESLENME , TUZ KULLANIMI VE SIGARA
Tiroid bezinin iyi calismasi icin sebze ve meyve daha fazla yenmeli, yeteri kadar proteinli gida alinmalidir. Proteinin yeteri kadar alinmasi tiroid bezinin iyi calismasini saglar. Ozellikle haftada  iki defa yagli balik yiyerek omega 3  yag asitlerinden yeteri kadar alinmalidir. 
Karbonhidratli gidalarla fazla beslenmek ve yagli yemekler tiroid bezine zarar verir.  Unlu ve  nisastali gidalari azaltmak gerekir.
Sebze ve meyve ile yeteri kadar A, C ve E vitamini  gibi antioksidan vitaminleri alanlarda tiroid kanseri daha az goruldugunden bol sebze ve meyve yenmelidir.
Kara lahana, kabak, turp, salgam ve karnabahar gibi sebzeler guatr yapmaz. Bu nedenle guvenle yenilebilir. Soya  fasulyesinin guatr yapici etkisi olmamakla birlikte iyot yetmezligi durumunda  guatra neden olabilir. Ulkemiz, iyot yetmezligi olan  bir ulke oldugundan tiroid sagligi icin soya ve urunlerini fazla tuketmeyiniz. Yine soyadan elde edilen isoflovan isimli ilac  menopoz sikintilarini azaltmak icin  sik kullanilmaktadir. Iyot eksikliginiz yoksa bu ilaci guvenle kullanabilirsiniz. Ancak iyot eksikliginiz varsa isoflovan ilacinin  guatr ve tiroid hormonlarinda bozukluk yapabilecegini unutmayiniz.
Tiroid bezimiz icin onemli bir gida icerigi cesitli sebze ve meyvelere renk veren flovanoit isimli kimyasal maddelerdir. Bunlar bizi kanser ve kalp hastaliklarindan korurlar. Bu maddeler  normal sebze ve meyve ile alinan oranlarda tiroid bezine zarar vermezken destek ilaclari olarak  fazla miktarda alinirsa (genistein, quarcetin gibi) iyotun tiroid bezi tarafindan tutulumunu onleyerek guatr olusumuna neden olabilirler. Herbal  (bitki) ilaclari kullanirken icerisinde genistein ve quarcetin olup olmadigina dikkat ediniz.
 Hindistan cevizi, balik ve keten tohumu tiroid bezinizin daha iyi calismasini saglar.
Kafein, alkol, sigara ve seker tiroid bezi icin zararlidir. Bunlarin az tuketilmesi gerekir.
Sulardaki klor ve florun fazla olmasi tiroid bezine zarar verdiginden icilen suda bu minerallerin fazla olmamasina dikkat edilmelidir.  Ozellikle fosfatli gubrelerle bulasmis sularda klor daha fazladir ve guatra neden olur.
Dis tedavisi sirasinda amalgamdan ve civadan kacinmak da tiroid sagligi icin onem tasir.
T4 hormonunun T3’e cevrilmesinde faydali olan selenyum, cinko, E vitamini ve B6 vitamini iceren gidalarin yeteri kadar  yenmesi tiroid sagligi icin buyuk onem tasir.
Ulkemizde iyot  ve selenyum yetmezligi vardir. Tiroid hastaligindan korunmak icin iyotlu tuz yemeli ve selenyumdan zengin gidalarla beslenmelidir.
Selenyumun Onemi:
Erkekler gunde 75 mikrogram, kadinlar  ise 60 mikrogram selenyum almalidir. Selenyum kan duzeyinin normalde  85 mg/L olmasi gerekir. Bir dilim tam bugday ekmeginde 10 mikrogram selenyum vardir. Ceviz, et, sakatatlar, balik ve kabuklu deniz urunleri, kepekli unlar, sut urunleri, sebze ve meyveler ve  yumurta gibi besinlerde bol miktarda selenyum vardir.
Proteinden fakir beslenenlerde selenyum yetmezligi sik gorulur ve tiroid bezinin salgiladigi hormonlar vucutta yeterince etki edemezler.  Bir dilim tam bugday ekmeginde 10 mikrogram selenyum vardir. Bu nedenle beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi yenmelidir. Ceviz, kirmizi et,  balik ve kabuklu deniz urunleri, kepekli unlar, sut urunleri, sebze ve meyveler ve  yumurta gibi besinlerde bol miktarda selenyum vardir. Selenyumun fazla alinmasi ise zararli olmaktadir.  Gunluk 400 mikrogramdan fazlasi zararlidir.  Yuksek dozda selenyum alinirsa T3 hormonu azalir ve TSH hormonu artarak hafif tiroid yetmezligi gelisir ve kilo alinir. Selenyum eksikliginde vucutta E vitamini azalir ve tiroid bezi iltihabi daha sik gorulur. Bu nedenle selenyum ve E vitamini birlikte vermek daha faydalidir
Cinko Eksikligi:
 Cinko eksikliginde de tiroid hormon metabolizmasi bozulur ve kandaki T3 ve T4 hormonu % 30 oraninda azalir. Bu arada T4  hormonunun  T3 hormonuna donusumunu saglayan enzim (deiyodinaz enzimi) cinko eksikliginde  % 67 oraninda azaldigindan  T3 hormon azligi meydana gelir. Bu nedenle cinkodan zengin olan peynir, sigir eti, kepekli ekmek, tavuk, yumurta sarisi,sut ve sut urunleri, balik, patates,ceviz, badem, tam tahillar, kuru fasulye, lahana, ay cekirdegi ve kuzu eti gibi gidalarla beslenmek tiroid sagligimiz icin gereklidir.
 Tuz Kullanimi:
  Turkiye'de bolgelere gore degismek uzere % 5-56 oraninda guatr vardir. Guatr olusmasinda en buyuk etken toprak ve suda yetersiz iyot olmasidir. Guatr hastaligini onlemek amaciyla piyasada satilan butun tuzlar 1999 yili Agustos ayindan bu yana iyotlanmaktadir. Tuzlarin iyotlanmasi guatr hastaliginin ortaya cikisini engellemekte ancak bazi kisilerde asiri iyot alinmasi nedeniyle zararli yan etkilere veya hastaliklara neden olmaktadir. Piyasadaki tuzlarin iyotlanmasindan sonraki  surede klinigimize veya polikliniklerimize basvuran hastalarda hipertiroidi dedigimiz tiroid bezinin asiri calismasiyla karakterize olan hastalik (Halk arasinda buna zehirli guatr da denmektedir) giderek artan siklikla karsimiza cikmaya baslamistir.  Tiroid bezi az calisan hastalarda da (Hipotiroidisi olanlarda) iyotlu tuz bu hastaligin daha da siddetlenmesine neden olmaktadir. Bu nedenle yemeklerimizde kullanilan tuzun iyotlu veya iyotsuz olmasi bazi hastalar veya kisiler icin buyuk onem tasimaktadir.
Kimler Iyotlu Tuz Yemelidir?
Vucudumuzda boynumuzun on tarafinda bulunan tiroid bezinin yeterli hormon salgilayabilmesi icin gunluk en az 150 mikrogram iyodun gidalar ve suyla alinmasi gerekir. Eger yeteri kadar iyot alinmazsa guatr hastaligi olusur. Guatr hastaligini onlemek icin onceden bilinen bir tiroid hastaligi olmayan cocuklar, eriskinler ve gebe kadinlar iyotlu tuz yemelidir. Tiroid hastaligi supheniz varsa bunun icin bir endokrinoloji-metabolizma uzmanina basvurunuz ve ona gore hangi tuzu kullanacaginiza karar verilmelidir. Cocugun annesinden emdigi sutte bulunan iyot onun beyin gelisimi icin cok onemlidir. Yeterli iyot anne sutuyle alinmazsa beyin gelisimi iyi olmamaktadir. Bu nedenle emziren annelerin iyotlu tuz yemeleri veya iyot alimini yeteri kadar yapmalari gerekir. Bu amacla icerisinde iyot bulunan vitamin ilaclarindan alinabilir. Eger anne sigara icerse sutle  bebege iyot gecisi azalmaktadir. Bu nedenle emzirirken sigara icmek sizin kadar cocugunuz icin de zararlidir. Eger sigara iciliyorsa iyodun fazla alinmasi gerekir.
Kimler Iyotsuz Tuz Yemelidir?
Noduler guatri, hipertiroidisi (tiroid bezi cok calisanlar veya zehirli guatri olanlar), hipotiroidisi (tiroid bezi az calisanlar) olan hastalar ozellikle iyotsuz yemelidirler. Bu tur hastalar iyotlu tuz yedikleri takdirde hastaliklari siddetlenmektedir. Iyotlu tuz yiyen noduler guatrli bir hastada alinan iyot, nodulun fazla calismasina neden olmakta ve hipertiroidi dedigimiz tiroid bezinin asiri calismasiyla (terleme, carpinti, zayiflama, sinirlilik, ellerde titreme ile kendini gosterir) karakterize bir hastaliga neden olmaktadir. Yine anti-TPO antikoru kanlarinda yuksek olan kisiler iyotlu tuz yediklerinde tiroid bezinin az calismasina neden olmaktadir. Bu tur hastaligi olanlar da ozellikle iyotsuz tuz yemelidirler. Iyotsuz tuz, supermarketlerde veya bakkallarda  kendiliginden tuzluklu bir sekilde satilmaktadir. Bu tuzlarin uzerinde veya etiketinde  iyotsuz oldugu yazmaktadir. Satin alirken buna dikkat etmek gerekir. Bu tuzlari bulamayanlar ise kaya tuzu yemelidirler. Ailede bir kisi iyotsuz tuz yiyecekse yemekler tuzsuz pisirilmeli ve herkes kendi tuzunu kullanmalidir, cunku gelisme cagindaki cocuklar ile gebe ve emziren kadinlarin iyoda ihtiyaclari vardir.  Iyotsuz tuz yemesi gereken tiroid hastalari rontgen filmleri cekilirken kullanilan ve icerisinde iyot bulunan ilaclardan da etkilenmektedir. Koroner anjografi  veya tomografi cekilirklen kullanilan ilaclardan 3-5 gun sonra gecoici tiroid yetmezligi ortaya cikabilmektedir.

Iyod Eksikligi:
Iyot, vucudumuzda cok az bulunan  ve toplam miktari 15-20 miligrami gecmeyen bir mineraldir. T4 hormonunun yapisinda 4 tane iyot molekulu vardir ve agirliginin % 60’ni olusturur. T3 hormonunda ise 3 tane iyot molekulu vardir. Iyot yeterli alinmadiginda tiroid bezi tiroid hormonlarini (T3 ve T4) yeterince  yapamaz. Bir  toplumda  iyot yetmezligine bagli olarak olusan  ve yeterli iyot alimiyla onlenebilen  veya duzelen tum hastaliklara ‘’iyot yetmezligi hastaliklari’’ denir.  Iyot yetmezligine bagli olarak hipotiroidi denilen tiroid bezi yetmezligi (hipotiroidi) ile birlikte  boy kisaligi ve zeka geriligi  varsa bu hastaliga kretenizm adi verilmektedir. Kretenizm, iyot yetmezliginin cok fazla oldugu bolgelerde gorulur. Eskiden ulkemizde sik iken iyotlu tuz yenmesinin artmasiyla azalmistir.
Iyot yetmezligi, bebeklikten ileri yasa kadar cesitli evrelerde farkli hastaliklar yapar. Bu hastaliklar sunlardir:
Iyot yetmezligi olan gebelerde  dusuk sayisi, olu dogum, dogan bebekte sakatliklar olmasi, dogum sirasinda bebek olumu sikliginda artis vardir
Yeni dogan bebekte olusan  iyot yetmezligi guatra ve tiroid hormon azligi nedeniyle beyin fonksiyonlarinin iyi gelismemesi ve buna bagli zeka geriliginin ortaya cikmasina neden olabilir.
Iyot yetmezligi cocukluk doneminde guatr, tiroid bezinde az  calisma (sadece TSH hormon
artisi), beyin faaliyetlerinde bozukluk ve zeka geriligi, beden gelisim geriligi ve boy kisaligi yapar. Iyot yetmezligi olan cocuklarin zeka derecesi (IQ) 13 puan daha dusuktur.
Eriskin yaslarda ise iyot yetmezligi guatr, beyin faaliyetlerinde bozukluk, yaslilarda  kendiliginden olusan asiri tiroid bezi calismasi (hipertiroidi) ve iyot fazla alininca hipertiroidi gelismesi gibi hastaliklara neden olmaktadir.
Iyot yetmezligi su anda bile dunyada onemli saglik problemlerinden biridir. Dunyada  1 milyar 572 milyon insanda iyot yetmezligi vardir ki bu dunya nufusunun yaklasik % 30’ unu olusturur. 11.2 milyon insanda ise belirgin kretenizm vardir.
Idrar iyot atilimina gore iyot yetmezliginin dereceleri:
Okul cagindaki cocuklarda  idrardaki iyot atilimina gore iyot yetmezligi su sekilde siniflandirilir:
a) Idrar iyodu <20 g/dl ise siddetli iyot yetmezligi,
b) Idrar iyodu  20-49 arasi orta derecede iyot yetmezligi,
c)  Idrar iyodu 50-99 arasi hafif iyot yetmezligi,
d) Idrar iyodu 100-199 arasi ise normal,
e)  Idrarda iyot >200 ‘den fazlaysa asiri iyot alimi vardir, denir.

Demir Eksikligi Onemli:
 Demir minerali tiroid bezinde bulunan tiroid peroksidaz (TPO) isimli  bir  enziminin yapisinda bulunmaktadir.  Bu enzim tiroid hormonlarinin yapiminda gorev alir ve bezin iyi calismasini saglar. Demir  gidalarla az alindiginda TPO enzimi iyi calisamaz ve tiroid hormon uretiminde bozukluk meydana gelir. Demiri  gidalarla az alan bir kiside  iyot yetmezligi  de varsa tiroid bezindeki  bozukluk daha da fazla olur. Demir yetmezligine bagli kansizlik ulkemizde ve diger ulkelerde cok yaygindir. Demir  vucutta yetersiz oldukca tiroid hormonlarinda azalma olusmaktadir. Demir tedavisi sonrasi bu yetersizlik duzelmektedir. Bu nedenle iyotlu tuz  ile demir iceren gidalarin (kirmizi et gibi) duzenli yenmesi tiroid sagligi icin buyuk onem tasir. Demir eksikligine bagli kansizligi olan kisilerde tiroid hastaligi sik oldugundan  bu kisilerde tiroid hormon tetkiklerine de bakilmasi  gerekir.
Sigaranin Tiroid Bezine Verdigi Zarar:
 Sigara icen kisilerde guatrin daha sik goruldugu yapilan calismalarla ortaya konmustur. Sigara icilince kanda tiyosiyanat isimli bir madde artar ve bu madde iyodun tiroid bezine girmesini onleyerek  yeteri kadar tiroid hormonu yapilmasini engeller ve  sonunda da guatr ortaya cikar. Yapilan bilimsel calismalarda sigara icenlerin % 30’unda guatr saptanirken, icmeyenlerde  % 3 oraninda guatr saptanmistir.
Sigara tiroid bezinin az calismasina da neden olmakta ve kanda TSH hormonu artmaktadir. Sigara icen ve tiroid bezi az calisan kisilerde ise hastaliga ait sikayetler daha  siddetli olmaktadir.
 Sigara icimi arttikca tiroid bezinde nodul sayisinda artma olustugu ve bezin daha az calistigi ortaya konmustur.
  Hipertiroidi denilen  tiroid bezinin cok calistigi hastalar eger sigara  icmeye devam ederlerse  hastalik daha cabuk nuks etmekte veya alevlenmektedir.
 Sigara icen hipertiroidili kisilerde gozlerde buyumenin daha fazla oldugu ve ilac tedavisine cevap vermedigi ortaya konmustur. Sigara icenlerde kanda oksijenin az olmasi  gozdeki buyumeyi  hizlandirmaktadir.
 Emziren kadinlarin sigara icmesi sutle cocuga gecen iyot miktarini azaltir ve bebegin beyin gelisimi iyi olmaz. Emziren kadinlar bu nedenle sigara icmemelidirler.
Tiroid hastaligina yakalanmak istemiyorsaniz sigara icmeyi kesmelisiniz. Ozellikle tiroid hastaligi ve goz buyumesi olanlar sigarayi mutlaka birakmalidir.

Kaynak: Prof Dr Metin Ozata, 99 Sayfada Tiroid Hastaliklari, 2008 , Ýs Bankasi yayini

2. http://www.guatr.webs.com

3. http://www.tiroidcenter.com

DIYET YAPTIGI HALDE KILO VEREMEYENLERDE  TIROID   HASTALIGI OLABILIR

 Tiroid yetmezligi metabolizmayi yavaslatan ve  bu nedenle kisilerde onceki kilolarina gore %15-30 oraninda kilo alinmasina neden olan  bir hastaliktir.  Bu nedenle tiroid bezi yetmezligi tedavi edilmeden kilo vermek cok zordur. Tiroid hormon ilaclari ile hastalarin cogunda  tedaviyle birlikte kilo verme olusursa da hastalarin % 17’si kilo veremez. Ozellikle menopozdaki kadinlarda   bu durum daha sik gorulur. Hem menopoz hem de tiroid yetmezligi kilo vermeyi engeller.
 Tiroid bezi yetmezligi olmadigi halde kilo vermeye calisan kisilerde belirli bir kilo verdikten sonra kilo kaybinin azaldigi veya durdugu bir donem olusur. Bu durum vucudun kendini koruma mekanizmasidir. Vucudumuz daha fazla kilo verilmesine direnc gostermeye baslar. Bu direnc tiroid hormonlarinin azalmasiyla olabildigi gibi bazi baska hormonlarin salinmasinin artmasi ile de olusur. Kalori alimi yani  yenilen gida alimi azaldikca vucudumuzda bulunan T4 hormonunun T3 hormonuna donusumu azalir ve sonucta hucrelere giren ve etkili olan T3 azaldikca metabolizmamiz yavaslar ve kilo veremeyiz.
 Kalori alimi azaldikca yani diyet yaparken az yemek yedikce vucudumuzdaki yaglardan salgilanan Leptin  isimli hormon kanda azalir. Azalan  leptin hormonu   ise beyindeki istah merkezini uyararak  istahi artirir ve gida alinmasini saglar.
Kilo vermeyi engelleyen hormonlardan birisi Ghrelin hormonudur. Bu hormon mideden salgilanmakta ve kana karisarak beyine ulasip yemek yemeyi artirmaktadir. Kilo vermek icin diyet yaparken bu hormon kanda artmakta ve daha fazla kilo verilmesini engellemektedir. Bu hormonun salgilanmasini onleyecek bir ilac ise  henuz yoktur.
Bazi minerallerin eksiklikleri de kilo vermeyi engeller. Manganez, krom cinko, kalsiyum ve magnezyum eksikligi ozellikle cok onemlidir. Bu minerallerde saptanan eksikliklerin tedaviyle duzeltilmelidir.
  T4 hormonunun T3’e donusmesinde selenyum minerali de etkili oldugundan kilo veremeyen kisilerde selenyum eksikligi olup olmadigina bakilmasi gerekir. Selenyum eksikligi varsa bu eksiklik giderilir. Ayrica cinko, demir, bakir  mineralleri de  T4’un T3’e donusumunde etkilidir. Bu minerallerde eksiklik olup olmadigina da bakilmasi gerekir.
Omega-3 alimini artirmak kilo vermede faydali olabilir. Omega-3 yag asitleri tiroid hormonlarinin hucrelerdeki etkisini artirmaktadir.
Kanda insulin hormonu yuksek ise kilo vermede sikintilar olusur.  Insulin yuksekligini azaltmanin  onemli bir yolu seker yuku yuksek olan karbonhidratlari yememektir. Beyaz ekmek, seker, makarna, patates, kek, tatli, cikolata gibi seker yuku fazla gidalar insulin hormonunu kanda  iyice artirarak kilo vermenizi onler. Bu gidalar yerine tam bugday unundan yapilmis ekmek (koylu ekmegi gibi), kepekli makarna, nohut, kuru fasulye, mercimek, bezelye, sebze ve meyvelerle beslenmek gerekir.
 Tiroid yetmezligi olan hastalarda metabolizma yavasladigindan alinan karbonhidratlarin (unlu, sekerli gidalarin)  sindirilmesi veya parcalanmasi ve kandaki sekerin hucrelere girmesi zorlasir. Bu nedenle vucut daha fazla insulin salgilayarak kan sekerini dusurmeye calisir. Insulin arttikca da istahta artma ve kilo alma olusur. Insulin hormonundaki yukselmeler gun icinde kan sekerinde dusme yaptigi icin de yorgunluk, bas donmesi, bitkinlik, ofkelenme, birden sinirlenme,  bagirma ve aclik hissi olusur. Sizde bu belirtiler varsa kan sekerinizde dusmeler oluyor demektir. Bunu anlamak icin 3-4 saatlik seker yukleme testi yaptirmaniz gerekir.
 Stresli kisilerde   stres hormonu dedigimiz kortizol artmaya baslar ve  artan kortizol hormonu da kan sekerini yukseltir.
 Yukarida soz edilen  faktorler hipotiroidili bir hastada kilo almaya, kan sekerinde dusmelere neden olur. Eger kilo veremezseniz ileride bu defa seker hastaligi gelisir.
 Bu nedenle karbonhidrat ve yagdan fakir bir beslenme ile ve egzersiz yaparak kilo vermeyi denemelisiniz.
 Iyi beslenmenize ve egzersiz yapmamiza ragmen zayiflayamiyorsaniz doktorunuz size bazi ilaclar verecektir. Bu ilaclar zayiflamaniza yardimci olur.
 Hipotiroidili hastalarda selenyum destegi almak T4 hormonunun T3’e donusumunu artirarak dokulardaki tiroid azligini veya metabolizma yavaslamasini artirmaya faydali olabilir. Bu nedenle selenyum olcumu yaptiriniz. Eksiklik varsa doktorunuz size selenyum destegi icin ilac verecektir.
 Kilo veremeyen tiroid yetmezlikli hastalarda  T4  ve T3 ilaclarini birlikte almak bazen faydali olabilir. TSH hormonunu 1.5-2.5 arasinda tutacak sekilde doktorunuz bu ilaclari ayarlayacaktir.  
Yukaridaki onlemlere ragmen  kilo veremeyen kisilerde altta yatan diger nedenleri arastirmak gerekir. Bunlar insulin direnci, reaktif hipoglisemi, depresyon, stres, uyku bozukluklari, bazi mineral ve vitamin eksikleri ve gida allerjileri olabilir. Ozellikle selenyum, cinko,  ve demir eksikligi varsa bunlarin tedavisi  kilo vermeniz acisindan cok onemlidir.
 
Ozetle; tiroid yetmezligi olan kisiler kilo veremiyorsa su nedenler arastirilir:
1. Ilac yeterince aliniyor mu? TSH duzeyi istenen seviyede mi? TSH duzeyi 1-1.5 duzeyine indirmekle  kilo verme saglanabilir.
2. Gida allerjisi olup olmadigini arastirmak gerekir.  Gida allerjisi varsa kilo vermede sikinti olur.
3. Kanda insulin duzeyine bakilir. Insulin yuksek ise ona yonelik tedaviler uygulanir.
4. Kalori azaltilmasini  yeterince yapmamis olabilirsiniz
5. Selenyum, B vitamini, yag asitleri, magnezyum ve  kalsiyum eksikliginiz varsa kilo veremezsiniz
6. Psikolojik stres varsa duzeltilmelidir. Stresi olan kisilerin kilo vermesi zordur.
7. Kanda anti-TPO antikoruna bakilir. Yuksek ise ona yonelik tetkik ve tedaviler yapilir.
8. Diger hormon bozukluklari olup almadigi arastirilir (Kortizol eksikligi, yumurtalik kistleri, prolaktin hormon yuksekligi, kan kalsiyum azligi gibi).

Kaynak: Prof Dr Metin Ozata, 99 Sayfada Tiroid Hastaligi

2. Http://www.zayiflamavediyet.webs.com

3. http://www.kiloyonetimi.com